ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 62
تاريخ رشيدى ( فارسي )
پايان مىيابد ، در اين تهاجم ، طى جنگى كه در 2 اوت 1541 روى داد ، او مالك آن سرزمين شد . اين بخش همچنين شامل مواعظى براى پادشاهان است كه به تقاضاى مؤلف ، مولانا محمد قاضى ، مرشد روحانى وى ، متوفى به سال 1515 ، آن را تنظيم نموده ، و اين قسمت در عبارات سابق الذكر ثبت گرديده ، همچنين رسالات ديگرى در باب اخلاق به تفصيل در آن مندرج شده كه اثر حضرت شيخ شهاب الدين محمود ، ملقب به خواجه نورا است . « 1 » مؤلف غالبا به ميرزا حيدر مشهور است و بدين ترتيب نام كامل و شهرت او بايد ميرزا محمد حيدر بوده باشد ، با وجود اين وى خود را دوغلات خان لقب مىدهد . بعضى از نويسندگان اروپايى ، لقب عادى او را برعكس كرده و به صورت حيدر ميرزا در آوردهاند . در قسمتهايى از آسيا ، اختلاف عمدهاى ميان اين دو وجود دارد ؛ زيرا ، وقتى « ميرزا » در مقابل اسمى قرار بگيرد ، صرفا به معنى « آقا » يا « آقايى » خواهد بود ، و امروزه اگر از سوى طبقات عاليه ايران و كل طبقات مسلمين هندوستان ، استعمال گردد ، تقريبا همان مفهوم واژه « خان » را خواهد داشت . موقعى كه [ ميرزا - ( م ) ] به دنبال اسمى بيايد ، معادل « شاهزاده » است و از اين رو فقط در مورد اشخاص به كار مىرود كه از خاندان سلطنتى بوده باشند . در خصوص مؤلف ما هم به علت اين كه وى شاهزادهاى از شاخه خانان مغولى بوده كه در آن ايام فرمانروايان ايالت كاشغر بودهاند ، استعمال اين لقب ، مناسب است . همچنين جدّ او كه يكى از اين فرمانروايان بوده ، همين نام را داشته و به نظر مىرسد تا پايان عمر پيوسته به ميرزا - محمد حيدر ميرزا - ملقب بوده است . بنابراين مىتوان گفت كه امر مذكور ، تا حد امكان براى تشخيص تفاوت ميان او و نوهاش ، انجام گرفته است . فرد اخير نيز به ما مىگويد كه ، بين الخلّان به ميرزا حيدر معروفم ، و چون خود وى آن را به كار مىبرد به راحتى مىتوان كلمات را براى اين منظور جا به جا كرد .
--> كه در بخش دوم نوشته است ؛ و در عين حال در بخش دوم وعده مىدهد كه بعضى از حوادث را در بخش اول متذكر گردد . ( 1 ) . با توجه به عدم ارتباط كامل اين دو سند ، با تاريخ ، از ترجمه آنها صرف نظر شده است .